Een Nederlandse hightech tomatenteler produceert per vierkante meter tegenwoordig zo’n 80 (onbelicht) tot 100 (belicht) kilogram grove trostomaten per vierkante meter. Het product dat geoogst wordt in de kas, wordt daarna verwerkt en op kwaliteit beoordeeld voordat het naar de eindklant gaat. Schenkeveld zet in dat proces tegenwoordig AI-kwaliteitscontroleurs in.
Het systeem waarmee de grote tomatenteler werkt is de GearStation van Gearbox. Gearbox ontwikkelt intelligente automatisering voor de tuinbouw. Met slimme robotica en AI leveren ze oplossingen voor het beoordelen en sorteren van o.a. groenten, fruit en bloemen. Bij Schenkeveld staan tegenwoordig vier systemen op locatie Schiphol en dit jaar komt er ook één bij op locatie Schipluiden. Na een testfase besloot de teler halverwege vorig jaar direct al met vier systemen te gaan werken.
Het inzetten van de GearStations is ingegeven door de wens om de productielocaties te optimaliseren, vertelt directeur Piet van der Wel. Hoewel de systemen in de verwerkingshal staan, ligt daar opvallend genoeg niet eens de focus waar het op optimaliseren aankomt, legt Piet uit. “Arbeid is, naast energie, een enorm grote kostenpost.” Van het werk in de kas is het oogstwerk een van de duurste handelingen, weet hij. “In het oogsten gaan ook de meeste uren zitten. In de kas willen we deze investering vooral terugverdienen. Onze vraag was dan ook: hoe kunnen we ervoor zorgen dat productiemedewerkers in de kas sneller en beter leren werken, terwijl tegelijkertijd de productkwaliteit stijgt. We leveren tomaten in dozen van 5 of 10 kg: hoe beter onze medewerkers presteren, hoe minder klachten we krijgen. Dat begint al in de kas.”
De GearStation draagt ook bij aan arbeidsbesparing in de verwerkingshal. “Dat is uiteindelijk het gevolg van de optimalisatie in de kas,” aldus Piet. In de verwerkingshal op locatie Schiphol staan de vier in-line kwaliteitsinspectie-systemen bij Schenkeveld. Ze verwerken er grove trostomaten, geteeld in vier kassen met een areaal van in totaal 44 hectare tomaten.
De oplossing van Gearbox werkt op basis van AI-technologie. Camera’s maken van alle dozen foto’s om zo de kwaliteit van de tomaten te controleren. Simone Keijzer, CEO en medeoprichter van het Westlandse bedrijf dat de GearStation ontwikkelde, legt uit dat haar bedrijf is gespecialiseerd in het op basis van beelden realiseren van relevante data om organische producten te beoordelen. Dat klinkt nogal abstract, erkent ze en dus legt Simone het vaak als volgt uit: “Gearbox ontwikkelt dé digitale medewerkers van de toekomst voor telers, veredelaars en handelaren. Onze digitale collega’s komen helpen. De impact van de inzet van onze technieken op bedrijven groeit met de tijd. In eerste instantie start het bij kwaliteitsbeoordeling. Je traint de machine en die neemt de beoordeling daarna over. Daarna zijn de mogelijkheden eindeloos.”
Optimaal verpakken en slimmer oogsten
De GearStation voor tomaat is een in-lijn oplossing voor kwaliteits- en gewichtscontrole van tomaten in 5 kilogram dozen of 10 kilogram kratten. Het geautomatiseerd sorteren van fusten maakt het mogelijk om uitzoekkosten structureel te verlagen en levert een aanzienlijke inwichtbesparing. Daarnaast kunnen medewerkers gericht bijsturen op basis van data in plaats van steekproeven. Het resultaat is minder productverlies, efficiëntere inzet van personeel en een hogere marge per doos. Daarnaast wordt het voor gebruikers mogelijk gemaakt om te sturen op basis van arbeidsregistratie uit de kas in combinatie met kwaliteits- en gewichtsbeoordelingen uit de GearStation. Op deze manier kunnen oogstmedewerkers eenvoudiger worden geadviseerd richting consistentere oogstnormen.
Tomatentelers willen niet te weinig tomaten in een verpakking stoppen, maar ook niet te veel. Bij het verpakken worden daarom normen gesteld. Voor het verpakken moet het gewicht binnen de bandbreedte blijven. Hoe scherp je die bandbreedte stelt, bepaalt de gebruiker. “De marktprijs heeft hier invloed op,” geeft Piet namens Schenkeveld aan. “Op basis van de marktwaarde kunnen we beslissen om meer overwicht te tolereren met als gevolg dat de verwerkingscapaciteit toeneemt.”
In de verpakkingslijnen zijn in samenwerking met Taks Handling Systems sinds april 2025 de GearStations geïntegreerd. Een recente ontwikkeling is dat de tomatenteler bezig is een matrix te ontwikkelen om de hierboven beschreven puzzel met verpakkingsgewicht en arbeidskosten optimaal te leggen. Bij Schenkeveld willen ze weten wat op welk moment het beste is. Weegt de besparing op inwicht op tegen de extra kosten die gemaakt worden om die besparing te halen en wat is daarin de optimale balans? Schenkeveld is dat aan het uitzoeken. Piet: “Als je op jaarbasis kijkt, schrik je als je ziet wat het kost als je 1,5% gewicht weggeeft. In onze markt is kostenefficiënt produceren heel belangrijk. Een techniek zoals de GearStation helpt ons daarbij.”
Mensen aansturen op basis van data
De interesse voor de GearStation werd bij Schenkeveld gewekt door het enthousiasme van collega-kwekerij The Valley over de oplossing. Beide bedrijven zijn aangesloten bij coöperatie Growers United en hebben periodiek overleg over het gebruik van het systeem. Positief is Piet ook over hoe men de inzichten van de AI-kwaliteitscontrole in kan zetten bij het verbeteren van het werk van de oogstmedewerkers. Schenkeveld kan inmiddels de foto’s en het resultaat na kwaliteitscontrole koppelen aan individuele medewerkers. “Vroeger sprak je de hele groep aan als er problemen waren met gewicht of kwaliteit. Nu kan de persoon die de medewerkers aanstuurt zich focussen op die medewerkers waar nog de meeste verbetering mogelijk is. Je kunt mensen nu op basis van data aansturen, aangeleverd op basis van een intelligent systeem dat niet aan vriendjespolitiek doet.”
De medewerkers van locatie Schiphol vinden het ‘gaaf’ om met nieuwe technieken te werken, merkt Piet. “Het brengt ook het niveau in je bedrijf omhoog. De jongens die eerst met weegschalen bezig waren, zijn nu bezig met het inleren van het systeem, met beelden.” Simone merkt dat bij andere gebruikers de systemen ook helpen om vaste mensen te behouden. “Door met de GearStation te werken kunnen deze bedrijven hun vaste mensen betere posities geven, zoals operator van een GearStation. Mensen krijgen hierdoor groeiperspectief.”
Direct leverbaar
In Maasdijk zijn de GearStations tegenwoordig op voorraad beschikbaar. Simone is er trots op. Het is volgens haar het bewijs van het succes van het systeem, waar steeds meer vraag naar is. “Het op voorraad produceren maakt mogelijk dat we in 2-3 weken een GearStation bij een nieuwe klant kunnen implementeren.” De CEO van Gearbox presenteert de oplossingen waaraan men in het Westland werkt ook steeds vaker aan partijen verderop in de keten. “Ik ben van mening dat er verderop in de keten nog veel winst te behalen is, los van onze techniek. Onze rol is om te laten zien wat er kan en onze visie delen.” Op Fruit Logistica is Gearbox daarom ook weer present, met een innovatie bovendien. Er is een nieuwe versie van de GearStation, voor clamshell- en topsealverpakkingen. “We laten in Berlijn in stand C31 in hal 4.1 kwaliteitsbeoordeling van deze verpakkingen voor druiven zien, maar deze versie van de GearStation is net als de andere versie ook voor andere soorten groenten en fruit inzetbaar.”
